ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Къэралым и дамыгъэ лъапIэр къыхуагъэфащэ

2016-09-23

  • Урысей Федерацэм и Президент Путин В. В. фокIадэм и 20-м къыдигъэкIа Указ №481-мкIэ къэрал къулыкъур хьэлэлу илъэс 25-рэ хъуауэ зэрырихьэкIым къыхэкIыу «Дагъуэншэу къулыкъу зэрищIэм папщIэ» дамыгъэр къратащ Къалэ Замир Iэуес и къуэм – Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я Iуэхухэр зезыгъакIуэм.

МыIэрысэ бэвкIэ мэгугъэ

2016-09-23

  • IэщIагъэлIхэм къызэралъытэмкIэ, псынщIэу зы­зыужь жыг хадэхэм гектарым хуэзэу пхъэщ­хьэ­мыщхьэу тонн 50-м нэблагъэ мы гъэм кърахынущ. А IэнатIэм зегъэужьынымкIэ бахъсэндэсхэм бжьыпэр яIыгъщ икIи я зэфIэкIымкIэ нэгъуэщIхэм ядэгуэшэну хьэзырщ.

  •  
  • Дызэрыщыгъуазэщи, иджырей жыг хадэхэм ­псын­щIэу зезыгъэужь тех­но­логиехэм Къэбэрдей-Балъ­къэ­рым и щIыналъэм япэу щы­хуэкIуар  Бахъсэн рай­онырщ. Италием щагъэкI гъэIэпхъуэнхэр илъэсибл и пэкIэ республикэм къа­шащ, абыхэм лъэщу ­заужьынымкIэ хамэ къэрал IэщIагъэлI­хэр ди жыггъэкIхэм къадэ­Iэпыкъуащ. Псоми еджэн…

Астемырей къыщожьэ

2016-09-23

  • Хэку зауэшхуэм адэн­шэу къигъэна сабий мел­уанхэм ящыщщ Джы­лахъстэнейм хыхьэ Акъбащ Ипщэ (Астемырей) къуажэм дэт еджапIэм илъэс плIыщIкIэ адыгэбзэмрэ литературэмрэ щезыгъэджа Шэ­­рыб Юлэ (Къуэн АннэкIи йоджэ). Абы и къуэ пшынауэ Iэзэ, ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэ­рэ къэрал институтым и профессор Шэрыб Валерэ дэщIы­гъуу иджыб­лагъэ дунейм къытригъэ­хьащ «Хэку зауэшхуэм хэ­кIуэдахэм я бын» тхылъыр. Ар теу­хуащ Акъ­­бащ Ипщэ къуа­жэм щыщу зауэм хэкIуэдахэмрэ абыхэм я щIэб­лэмрэ.

  •  
  • «1941-1945 гъэхэм екIуэ­кIа Хэку зауэшхуэм и мафIэ лыгъэм я псэ емыблэжу хэтахэм, ди щхьэхуитыныгъэм щIэзэуахэм, абы хэкIуэдахэм ятеухуауэ ятхари мащIэкъым, ауэ ар зыми хуэухынукъым, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ ар мы­хъужын узыфэу цIыхубэм я псэм къыхэнащи», – щыжаIэ тхылъыр зи Iэдакъэ­щIэкIхэм абы хуащIа пэ­уб­лэ псалъэм. Псоми еджэн…

Адыгэхэм я махуэр «ДыгъафIэ къалэм» щагъэлъапIэ

2016-09-23

  • Адыгэхэм я махуэм ирихьэлIэу зэ­IущIэ гъэщIэгъуэн къыщызэрагъэ­пэщат КъБР-м сабийхэм творчествэмкIэ я ­академием хыхьэ, ныбжьыщIэ зэчиифIэхэр щеджэ лицейм. Абы кърихьэ-лIат «Черкесия» фильмхэр трезыгъэха ­продюсер цIэрыIуэ Нэгъаплъэ Аскэрбий, КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, Къэ­бэрдей къэрал драмэ театрым и артист пажэ Лу Рэмэзан, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ фондым и тхьэма­-дэ ЩоджэнцIыкIу Леонид сымэ. Хьэ-щIэхэр къызэхуэсахэм гуапэу ехъуэ­хъуащ Адыгэхэм я махуэшхуэмкIэ.

  •  
  • - Адыгэхэм махуэшхуэу Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэлъапIэхэр нэхъыбэ ­хъуащ икIи дэнэкIэ щыпсэу адыгэри икъу­кIэ дрогуфIэ а Iуэхум, – къыхигъэщащ Адыгэ Республикэм къикIа Нэгъаплъэ Аскэрбий. – Узэрыадыгэр махуэ хэхакIэ ­уигу къэкIыжын хуейуэ аракъым, атIэ сы­тым дежи ар пщIэжу, абы урипагэу ущытын хуейщ. Мы махуэшхуэм дифI дгъэлъэпIэну, ди ехъулIэныгъэхэр дгъэ­лъэгъуэну, ди зэкъуэтыныгъэр нэхъ быдэ ищIыну апхуэдэ мыхьэнэ иIэу аращи, ар гурэ псэкIэ зыхэзыщIэн, зи IуэхущIа­фэхэмкIэ дэзыIыгъын щIэблэ фыхъуну си гуапэщ, – захуигъэзащ абы еджакIуэ цIыкIухэм, икIи тыгъэ яхуищIащ триха фильмитхури щызэхуэхьэса альбомыр. Псоми еджэн…

Лашэ и усэхэм къоджэ

2016-09-23

  • Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ Лъэпкъ библиотекэм лъахэ­хутэмкIэ и къудамэм ще­кIуэкIащ адыгэ тхы­дэр зыгъэбжьыфIэ узэ­щIакIуэ, джэгуакIуэ ­щэджащэ Агънокъуэ Лашэ теухуа зэIущIэ. Абы кърихьэлIат щIэ­ныгъэлIхэр, щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ я лэ­­жьакIуэхэр, еджакIуэ цIыкIухэр.
  •  
  • ЗэIущIэр къызэIузыха, библиотекарь пашэ Безыр Ленэ хьэщIэхэр щи­гъэгъуэзащ Агъно­къуэм ехьэлIауэ яIэ тхылъхэм, усакIуэм и IэдакъэщIэкIхэр зыджа щIэныгъэлIхэм я тхыгъэ къахуэнахэмрэ иужьрей илъэсхэм абыхэм щIэуэ къыхагъэхъуэжахэмрэ. Ахэр псори къызэхуэсахэм я пащхьэ щагъэлъэгъуащ. Псоми еджэн…

Нобэ

2016-09-23

  • Сауд Хьэрыпым и ­къэрал и махуэшхуэщ – пащтыхьыгъуэ щи­гъуэта махуэщ. 1932 гъэм къы­дэкIащ «Хьэ­рып пащ­ты­хьыгъуэм и щIы­налъэхэр зэгуэгъэ­хьэ­жыным теу­хуауэ» уна­фэр. Абы ­ипкъ иткIэ къэралым Сауд Хьэ­рып Пащтыхьы­гъуэ цIэр игъуэ­тащ.
  • Къыргъызстаным щагъэлъапIэ я къэралыбзэм и махуэр
  • Литвам щалэжьа щIэп­хъаджагъэшхуэм хэкIуэдахэм я фэеплъ махуэщ. 1943 гъэм фашистхэм Виль­нюс щызэтраукIэу хуежьащ езы зэрыпхъуа­кIуэ­хэм къалэм 1941 гъэм къыщызэрагъэпэща гет­том щыпсэуа журтхэр. Абы дэса цIыху  мин 40-ри къа­нэ щIагъуэ щы­мыIэу хэ-кIуэдат.
  • 1846 гъэм нэмыцэ астроном Галле Иоганн планетэщIэ къихутащ. Иужь­кIэ абы Нептун фIащащ.
  • 1848 гъэм Америкэм щыщ Куртис Джон ягъэ­ныщкIу сагъыз ищIауэ щытащ. Псоми еджэн…

Къэрал гулъытэ хуэныкъуэ IэнатIэ

2016-09-23

  • Дызэрыщыгъуазэщи, Къэбэр­-дей­-Балъкъэрым щыпсэу цIыху­хэм ипэкIэ гулъытэшхуэ хуащIу щытащ мэл гъэхъуным. Мэл зы­мыгъэхъу куэди япэм дэсу щытакъым къуажэхэм, апхуэдизу абы хъерышхуэ къыпыкIырти. А IэнатIэм и фIыгъэкIэ цIыхур къызэгъэпэща хъууэ щытащ ерыскъым ­и мызакъуэу, псэуныгъэм къыщигъэсэбэп хьэпшыпхэмкIи. Мэлы­лым, щынэлым, мэлышэм, абы къы­хащIыкI кхъуеймрэ шхумрэ нэмыщI, цIыхухэм къагъэсэбэ-пырт мэлыцымрэ мэлы­фэм­рэ къыхащIыкIа хьэпшыпхэр. Ап­хуэдиз сэбэпынагъ къызыпыкIыу щыта Iэщ цIыкIур иджы кIуэды­жыным нэсащ. Мэл гъэхъун IэнатIэр къэрал унафэрэ гулъытэрэ хуэныкъуэщ мы зэманым.

  • ЛIэщIыгъуэ блэкIам ди къэралым щекIуэкIа зэхъуэкIыныгъэхэм яжь къы­щIихуащ а IэнатIэми. А лъэхъэнэм къы­щыщIэдзауэ республикэм щагъэкIуэ­дыжащ лыфI зыщI, цыфI зытезылъхьэ мэл лъэпкъыфIхэм, лъапIэхэм ящыщ куэд. Иджы мэл нэхъыбэу зыгъэхъур цIыху щхьэхуэхэр е унагъуэхэращ, мыкуэду ахэр щызэрахуэ мэкъумэшыщIэ (фермер) хозяйствэхэми. Псоми еджэн…

Шортэн Аллэ: Нэхъыщхьэр ди гъэсэнхэм цIыху щыпкъэ къахэкIынырщ

2016-09-23

  • ТхакIуэ, драматург Шортэн Аскэрбийрэ актрисэ Шортэн Даниткэрэ я бын пажэ Шортэн Аллэ адэ-анэм къалэжьа щIы­хьым зыкIэрызыщIэу абыхэм я фIыгъэкIэ утыку ихьахэм ящыщкъым. УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ, КъБР-м и цIыхубэ артисткэ, «Кавказ пшэплъхэр» ныбжьы­щIэ ансамблым и хореограф, балетмейстер бзылъхугъэм езым и гъуэгу щэнхабзэм щыпхишыжащ. ИджыпстукIэ абы цIэ лъапIэхэр и куэдми, а IэщIагъэм Аллэ зэрыхуэкIуар гъэщIэгъуэнщ. Езым къы­зэ­риIуэтэжымкIэ, ар курыт еджапIэм зэ­рыщIэсрэ уэрэд жыIэнымрэ къафэмкIэ гупжьейхэм хэтт.

 

  • 1967 гъэм КъБКъУ-м и инджылыз къудамэм щIэтIысхьа иужь университетым я ­къэфакIуэ гупым хыхьащ. Махуэ гуэрым республикэм щэнхабзэмкIэ и министр Ефэнды Джылахъстэн, «Кабардинка»-м и унафэщI Аронов Евгений, балетмейстер Ульбашев Мутай сымэ къахуеблагъэри, зэрызагъасэм еплъащ (къызэрыщIэкIамкIэ, «Кабардинка»-р къэфакIуэ цIыхубз хуэ­ныкъуэти къыхахынурат). Псоми еджэн…

Ди сурэттехыр Израилым щыIащ

2016-09-23

Израилым щыIэ Хъайфэ къалэрщ. Мыбы щыволъагъу Бахъай и жыг хадэхэр.

Сурэтыр   Къарей  Элинэ  трихащ.

АдыгэлI нэст

2016-09-23

  • ЛIыфI къызыхэкI лъэп­къыр цIэрыIуэщ жаIэ. Адыгэ лъэпкъым лIы щып­къэ мымащIэу къы­хэкIащ, ар лъэныкъуэ куэдкIэ цIэрыIуэ ящIауэ. Абыхэм ящыщщ Сирие Хьэрып Республикэм къыщалъхуа, ди лъэпкъэгъу гъуэзэджэ СтIащ Издин.

  •  
  • Джолан лъагапIэм щыIэ Сэлмэней адыгэ къуажэм 1943 гъэм къыщалъхуащ ­Издин. Курыт еджапIэр къиу­ха нэужь Дамаск дэт университетым географиемкIэ и къудамэм щIэтIыс­хьэри щIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэтащ. Егъэджа­кIуэ IэщIагъэм дихьэха щIалэм, 1963 – 1974 гъэхэм Дамаск, иужькIэ Алжирым Iэпхъуэри, школым географиер щригъэджащ. Псоми еджэн…